اگرچه واحدهای صنفی یا اصناف سابقه بسیار طولانی در ایران دارند اما نقطعه عطف فعالیت این بخش مهم در اقتصاد از زمانی شروع شد که دین مبین اسلام در این سرزمین گسترش یافت. همچنین در تمام دوران حاکمیت اسلام در کشورهای اسلامی ملاک عمل برای حاکمیت متولیان در امور مختلف، «قرآن»، احادیث پیامبر(ص) و ائمه (ع) بزرگوار و سایر آموزهای دینی که از طریق روحانیون و بزرگان دینی در زمینه موضوعات گوناگون، بصورت دستورالعمل، قوانین و مقررات و... به شکلهای متفاوت در اختیار عموم مردم قرار گرفتهاست. بطوریکه میتوان اذعان داشت که اسلام برای تمامی امور کلی و جزیی جوامع بشری از جمله موضوعات مربوط به ایجاد و فعالیت واحدهای صنفی دستورالعمل، قانون و مقررات دارد. شایان ذکر است در قوانین اسلام حتی به موضوع جدید«حقوق مصرف کنندگان» که در بسیاری از کشورهای در حال توسعه هنوز به آن توجه چندانی صورت نمیگیرد، بصورت جامع بوجه شده است. و قوانین و مقرراتی که در اسلام برای حمایت از حقوق مصرف کنندگان وجود دارد چیزی کمتر از مترقیترین قوانین حمایت از حقوق مصرفکنندگان در توسعه یافته ترین کشورهای جهان ندارد. در هر حال باید توجه داشت که کشورهای اسلامی در قرنهای بسیاری یکه تاز جهان در زمینه های مختلف علم و دانش بشری به خصوص در زمینه تولید و عرضه کالاها و خدمات بودند. در این ارتباط نگاهی اجمالی به بازارهای قدیمی در شهرهای مختلف ایران تاثیر عمیق آموزهای دینی بر طراحی و ساخت مغازهها، سراها، بازارچهها که در کنار آنها به فاصلههای مشخص و نزدیک مساجد و مدارس علوم دینی ایجاد و فعالیت داشتهاند، را نشان میدهند. بهگونهای که بازارها همواره ارتباط هماهنگ و منسجم با مسجد و روحانیون داشته، چنانچه این ارتباط منسجم موجب تاثیر بسیار زیاد آداب و اصول اسلامی کسب و کار در شکلگیری رویههای مختلف خرید و فروش در فعالیت بازارها همچون قوانین، مقررات و دستورالعملهای رعایت عدالت، انصاف و در کل حقوق مصرفکننده شده است. درهرحال به این نکته باید توجه داشت که بنگاههای صنفی توزیعی، خدماتی، خدمات فنیو تولیدی، همچنین مکانهايی که پیش نیاز فعالیت اصناف برای نگهداری و ذخیره سازی، فرآوری و بستهبندی کالاها عموما در کاروانسراها و در کنار سایر فضاهاي شهري دیگر همچون مسجد، مقرر حکومتی و...، تحت تاثیر عمیق اصول انسانساز اسلام طراحی و ایجاد شدهاند. ضمن آنکه طراحی و ساخت بخش تجاری شهرها که در آنها بسیاری از حداقل پیشنیازهای مختلف در راحتی و آسایش فعالان صنفی و همچنین حقوق مصرفکنندگان رعایت شده، تحت تاثیر قوانین، مقررات و دستورالعملهای برگرفته شده از اسلام بوده است. بدین ترتیب قوانین و مقرراتی که تحت عنوان آداب و اصول تولید و تجارت از طریق روحانیون در ارتباط روزانه در اختیار اصناف و حکومت قرار میگرفته، مهمترین منبع راهنمایی طراحان و سازندگان بازارها و دیگر افراد مرتبط با این بخش بوده که موجب شکلگیری بازارهای بزرگ و پویا شده بود. بطوریکه با گذشت قرنها از فعالیت بازارها در بسیاری از شهرها، این مکانها همچنان قلب تپنده اقتصاد شهرهای ایران میباشند. شایان ذکر است کارکرد بازارها در گذشته تنها به حوزه اقتصادی و کسب درآمد مربوط نمیگردید بلکه بسياري از فعاليتهاي فرهنگی و اجتماعي از جمله کمک به اقشار کم درآمد، جمعآوری کمک به حوادث دیدگان از حوادث قهری، برگزاري جشنهاي ملي و مذهبي و...توسط اصناف صورت می گرفت. در حال حاضر نیز اگرچه بعلت الگوبرداری از کشورهای غربی بخشی از کارکردهای اصناف و بازار کم شده اما همچنان این افراد پیشگام در انجام اقدامات خیرخواهانه و کمک به اقشار کم درآمد و فقیر می باشند.
ادامه مطلب
